Innihaldslaust lýðskrum í vel pródúseruðum umbúðum?

Dec 092011

Í gær var boðaður blaðamannafundur um opnun heimasíðu fyrir “nýjan” stjórnmálaflokk. En það er bara ekkert nýtt við hann. Eini þingmaðurinn er brottfluttur íbúi tveggja gamalla stjórnmálaflokka. Hinir aðstandendurnir eru stofnendur Besta flokksins, sem hafa sýnt að þau kunna vel þá list að koma fólki í “þægilega innivinnu” í fjögur ár.

Allt er þetta fagmannlega pródúserað fyrir fjölmiðla af Gauknum sem bjó til Sylvíu Nótt, konu sem þóttist vera eitthvað annað en hún var í raun og fékk út á það bæði óskipta athygli og ótal marga aðdáendur.

Innihaldslýsingin á heimasíðunni er áhugaverð, aðallega vegna þess hvernig hún á afar fagmannlegan hátt segir ekki neitt. Þar hefur nýji stjórnmálaflokkurinn sannarlega fullkomnað list þeirra gömlu:

“Við viljum vera opinn vettvangur eða farvegur fyrir vel meinandi einstaklinga til þess að hafa áhrif á samfélag sitt. Við viljum grænt hagkerfi sem skapar fullt af fólki atvinnu, góða skóla og heilbrigðiskerfi, arðbæra og sjálfbæra nýtingu auðlindanna okkar, stöðugt efnahagslíf, óttalausa samvinnu við aðrar þjóðir, víðsýni, lýðræði, frjálslyndi, frið og mannúð.”

Þennan texta gæti hver einasti stjórnmálaflokkur á Íslandi (og mun víðar) sett í eigin stefnulýsingu. Texti sem á þennan hátt segir ekki neitt í mörgum orðum og er þannig til þess fallinn að hljóma vel í eyrum kjósenda er kallaður lýðskrum.

Eitt grípur þó augað og athyglina, áherslan á lýðræði. Það eina sem “nýji” flokkurinn virðist nefnilega vera búinn að ákveða er það hverjir skuli skipa efstu sætin á framboðslistanum og vera þannig fyrst í röðinni fyrir “þægilegu innivinnuna”. Einhvern veginn virðist allt lýðræðið hafa orðið þar útundan.

Allt þetta sýnir blákalt að nýji stjórnmálaflokkurinn er ekkert nýtt eða sérstakt. Hann er lítill hópur fólks sem er búið að ákveða hver á að vera efst á framboðslista og hafa eitt aðalmálefni.

Og þannig er jú upphaf nær allra sérframboða, hvort sem þingmaðurinn sem til þeirra stofnar heitir Albert Guðmundsson, Stefán Valgeirsson, Vilmundur Gylfason eða Guðmundur Steingrímsson.

Ferillinn er gamall og vel þekktur:Þingmaður fer í fýlu við flokkinn sinn, oft aðallega vegna eins ágreiningsmáls -> Þingmaður vill samt vera áfram þingmaður -> Þingmaður stofnar sérframboð, oft aðallega um ágreiningsmálið -> Þingmaður reynir að láta líta út fyrir að framboðið sé nýtt og ólíkt “gömlu flokkunum” því það er líklegasta leiðin til að ná athygli kjósenda.

Það er ekkert nýtt við þetta. Eini munurinn er sá að nú heitir þingmaðurinn Guðmundur Steingrímsson og stóra ágreiningsmálið er aðild að Evrópusambandinu sem “gamli” flokkurinn hans styður ekki.

Og þó, það er reyndar eitt nýtt. Albert, Stefáni og Vilmundi datt aldrei í hug að auglýsa eftir nafni og málefnastefnu meðal almennings.

Nýtt innistæðutryggingakerfi: jafn gallað og það gamla?

Almennt, EES reglur, Icesave, Stjórnmál, innistæðutryggingar No Responses »

May 252011

Allir þekkja grunnprinsipp evrópska innistæðutryggingakerfisins eftir tveggja ára karp um Icesave málið. Grunnatriðin eru þau að bankar og fjármálastofnanir greiða í Tryggingasjóðinn iðgjald á ári ákveðið hlutfall af heildarinnistæðum og hver innistæðuegandi á svo kröfu á innistæðutryggingasjóðinn upp á 20 þúsund evrur ef banki fer á hausinn. Þetta hljómar einfalt en við vitum af biturri reynslu að þetta gengur ekki alltaf smurt fyir sig.

Í tilfelli Íslands 2008 voru ekki til nægir peningar í innistæðutryggingasjóðnum (TIF) til að greiða út 20.000 evrur á mann. Bankakerfið hafði vaxið of hratt og inngreiðslur bankanna í sjóðinn náðu því ekki að fylgja vextinum. Auk þess gerð kerfið aldrei ráð fyrir að einn sjóður þyrfti að standa undir greiðslum fyrir 80% kerfishrun fjármálakerfis heils lands. Árið 2004 tryggði sá tryggingasjóður ESB ríkjanna sem hafði besta tryggingahlutfallið (Litháen) t.d. aðeins 2,5% heildarinnistæðna í viðkomandi landi og aðeins trygginasjóðir sex ríkja náðu hlutfallinu yfir 1%.

Álagspróf Evrópusambandsins á tryggingasjóðum sambandsríkjanna fyrir 2008 sýndu að meirihluti trygginasjóða ESB ríkjanna 27 hefðu aðeins staðist fall eins lítils banka. Við fall eins meðalstórs banka hefðu nær allir sjóðirnir þurft að leita utanaðkomandi fjármögnunar og í tilfelli stórs banka eða banka með útibú í öðru ESB ríki hefðu sjóðirnir þurft að leita utanaðkomandi fjármagns að frá 4 sinnum og upp í 44 sinnum hærri upphæð en það fé sem í þeim var.

Icesave málið leiddi alla galla innistæðutrygginakerfisins í ljós. Tryggingasjóðirnir höfðu ekki nægilega hátt tryggingahlutfall, kerfið var ekki í stakk búið til að takast á við fall fleiri en einnar fjármálastofnunar, hvað þá kerfishrun í heilu landi, vandamál risu varðandi fjármögnun íslenska tryggingasjóðsins sem ekki höfðu nægilegt fé handbært til að greiða út lágmarkstryggingu – þ.e. vandamálið er ekki hvar er hægt að fá slíkt lán, heldur hver á að borga það til baka?.

Nýtt innistæðutryggingakerfi – jafn máttlaust og það gamla – sömu grunngallar?

Eftir hrunið 2008 réðst ESB í breytingar á innistæðutryggingakerfinu. Grunnbreytingar fela m.a. í sér hækkun á iðgjöldum fjármálastofnanna og verulega hækkun lágmarkstryggingarinnar, sem nú er orðin 100.000 evrur á hvern innistæðueiganda.

Ein spurningin sem þetta nýja kerfi átti að takast á við var þessi: Hvernig má bregðast við hærri útgreiðslum vegna lágmarkstryggingar upp á 100.000 evrur? Vissulega var gert ráð fyrir hærri iðgjöldum en skýrsla sem gerð var fyrir framkvæmdastjórn ESB árið 2010 um áhrif breytinganna til framtíðar gefur skýrt til kynna að eftir 10 ár af hærri iðgjaldagreiðslum muni aðeins tveir tryggingasjóðir ESB ríkja geta tekist á við fall stórs banka og aðeins 7 sjóðir muni geta ráðið við háar tryggingaútgreiðslur (í skýrslunni eru háar tryggingaútgreiðslur eru taldar vera 1,96% af tryggingarhæfum(eligible) innistæðum). Staða tryggingasjóða ESB ríkjanna mun því skána eitthvað eftir 10 ár í nýja kerfinu, en samt sem áður mun meirihluti þeirra ekki geta sinnt skyldum sínum í meiri háttar áfalli án utanaðkomandi fjármagns frekar en áður.

Lausn ESB við þessu vandamáli eru auknir möguleikar tryggingasjóða sem lenda í áfalli til að fá lánað fjármagn frá öðrum tryggingasjóðum á EES svæðinu. Þýskur tryggingasjóður sem þarf að greiða út háar fjárhæðir getur því nú fengið lán frá portúgalska tryggingasjóðnum. Hér er því búið að staga í eitt lítið gat á sokknum, þ.e. nú getur tryggingasjóður sótt vaxtað fé í hirslur annarra tryggingasjóða í stað þess að vera upp á fjármálastofnanir eða viðkomandi ríkissjóð kominn. Gallinn er að sokkurinn er rammgötóttur eftir sem áður.

Hér hafa menn nefnilega ekkert lært af Icesave málinu, þrátt fyrir augljós sannindi: Grunn vandamálið er ekki að tryggingasjóður fái lán til að greiða innistæður sem eru umfram handbært fé sjóðsins. Vandamálið er ennþá: Hver á að greiða lánið til baka?

Tryggingasjóður sem greiðir út umfram eigið fé er tómur. Hann á enga peninga til að greiða lánið til baka með vöxtum því að iðgjöld bankanna safnast svo hægt inn í hann, aðeins um eða undir 1% af heildarinnistæðum á ári.

Hættan er því sú að ríkissjóðir verði krafnir um að hlaupa undir bagga með tryggingasjóðunum. Það er vandamál vegna þess að það gerist bara á tvennan hátt: Annað hvort greiðir ríkissjóðurinn lánið beint eða lánar tryggingasjóðnum fyrir greiðslum (í síðara tilfellinu er raunar líklegra að ríkið láni tryggingasjóðnum til að byrja með).

Í báðum tilfellunum sitja skattgreiðendur uppi með tapið þar sem vandamálið er enn hið sama, tryggingasjóðurinn er tómur og safnar ekki fé nema á löngum tíma.

Þrátt fyrir endurbætur á innistæðutryggingakerfi Evrópusambandsins er því stór hætta enn fyrir hendi á því að skattgreiðendur sitji uppi með tapið vegna innistæðutrygginga þegar einkabankar fara á hausinn. Og það merkilega er að það er algerlega andstætt grunnmarkmiðum innistæðutryggingakerfisins sem er að fjármálastofnanirnar sjálfar standi undir tryggingagreiðslum vegna falls banka.

Innleiðing nýja kerfisins á Íslandi í gegn um EES

Nú hefur lagafrumvarp um innleiðingu þessara EES reglna verið afgreitt til þriðju umræðu á Alþingi og virðist því líklegt að það verði að lögum fyrir vorið. En hvað þýðir það?

Lágmarkstrygging á innistæðum í íslenskum bönkum hækkar í 100.000 evrur. Allir muna hversu vel TIF gekk að greiða út innistæður upp á 20.000 evrur. Það gefur ekki góð fyrirheit. Og þótt það sé auðvelt að segja að bankarnir hafi nú lært, bankakerfið sé lítið núna og að það séu engin erlend útibú þá verður það ekki alltaf þannig. Þegar bankarnir styrkjast og stækka eru þeim allir möguleikar opnir til að opna útibú erlendis á ný. Fjármálamarkaðurinn er sameiginlegur innan EES og það er mjög auðvelt að opna útibú banka í öðru EES ríki. Og þá situr TIF eftir sem áður uppi með 100.000 evru lágmarkstryggingu. Er það skynsamlegt í ljósi reynslunnar? Þarna er reyndar fyrir hendi ákvæði sem tiltekur að banki geti valið að greiða ekki í sjóðinn fyrir útibú í öðru ríki og njóta innistæður í því útibúi þá ekki tryggingar sjóðsins. Það er vonandi að þetta ákvæði verði nýtt 100% í framtíðinni.

Frestur TIF til að greiða út þessar 100.000 evrur á hvern reikning verður 20 virkir dagar með möguleika á 10 daga framlengingu. Það er mjög stuttur tími. Allt of stuttur. Skv. eldra kerfinu var frestur TIF (sem t.d. var fullnýttur í Icesave málinu) 3 mánuðir með möguleika á 3 mánaða framlengingu tvisvar sinnum, alls 9 mánuðir. Ef það er eitthvað sem Icesave málið á að hafa kennt okkur þá er það að tíminn vinnur með tryggingasjóðnum vegna þess að með tímanum verður betur ljóst hver staða þrotabús viðkomandi banka er og staða sjóðsins verður ljósari. Nýi 30 virkra daga fresturinn virðist fullkomlega glórulaus í þessu samhengi.

Hver er lausnin – er til lausn sem virkar?

Innistæðutryggingar virka eins lengi og fjármálalífið er tiltölulega áfallalaust. Fall eins banka eða tveggja lítilla á stóru fjármálasvæði er eitthvað sem kerfið ræður væntanlega ágætlega við. En stór vandi liggur hjá tryggingasjóðum eins og hinum íslenska TIF, þar sem mjög fáir bankar halda uppi kerfinu. Fall eins þeirra veldur því gríðarlegu höggi á kerfið, hlutfallslega mun stærra höggi en t.d. fall banka af svipaðri stærðargráðu myndi gera í franska eða þýska kerfinu þar sem mjög margir bankar halda uppi kerfinu.

Lausnin hlýtur því að felast að einhverju leyti í sameiginlegu tryggingakerfi, samtryggingu. Hér liggur styrkur í stærðinni. Á sameiginlegum fjármálamarkaði EES ríkjanna, þar sem fjármálastofnanir geta stofnað útibú hvar sem er, hlýtur að vera eðlilegt að komið sé á sameiginlegu tryggingakerfi, a.m.k. að einhverju marki. Í Icesave málinu hefði slíkt kerfi getað tekist á við vandann á mun skilvirkari og auðveldari hátt en bæði þáverandi og nýja innistæðutryggingakerfid. Fyrir íslenska tryggingasjóðinn var áfallið gríðarlegt en fyrir sameiginlegan tryggingasjóð á EES svæðinu hefði það verið mun auðveldara viðureignar.

Spurningin er bara, hvenær munu ríki Evrópusambandsins, sem eru nú sérstaklega tortryggin og vör um sig gagnvart fjármálasamstarfi og samábyrgð í kjölfar fjármálakreppunnar og afdrifa PIIGS landanna, átta sig á því að lausnin felst í samvinnu en ekki sjálfstryggingu?

Menntamál: Að fórna miklu fyrir lítið

Almennt, Borgarmál, Menntun, Móótmæli, Niðurskurður, Skattar, Stjórnmál 2 Responses »

Mar 292011

Foreldrar hafa barist með kjafti og klóm gegn niðurskurði í grunnskólum og leikskólum Reykjavíkur undanfarna mánuði. Reyndar hefur sú barátta einnig farið fram í öðrum sveitarfélögum, þótt minna hafi farið fyrir henni.

Og baráttan bar í fyrstu árangur. Boðaður niðurskurður í kennslumagni í grunnskólum um 250 milljónir á þessu ári var dreginn til baka. En í staðinn á að hækka útsvar því borgin segir að ekki séu til peningar. Reykvíkingar verða enfaldlega að borga hærri skatta til að börnin þeirra fái áfram viðunandi sérkennslu og kennslu í list- og verkgreinum og valgreinum á unglingastigi.

En björninn var ekki unninn þótt tækist að verja kennslumagnið. Stuttu síðar kynnti Reykjavíkurborg sparnaðaraðgerðir sem byggja á sameiningu grunnskóla og leikskóla, flutning árganga milli skóla og fleiru þess háttar. Ekkert tillit er tekið til skólastefnu viðkomandi skóla, ekkert tillit er tekið til þess hvort 11 ára börnum úr þrem skólum í Vesturbænum sé félagslega hollt að vera færð upp í einn stærsta unglingaskóla á landinu, og svo mætti lengi telja. Í stuttu máli sagt eru þessar tilllögur aðstærstum hluta algerlega galnar frá faglegu sjónarmiði. En þær spara peninga, og því er reynt að réttlæta þær.

En hversu mikla peningar sparast þá? Það hljóta að vera heilmiklir hagsmunir fólgnir í þeim sparnaði, eða hvað? En nei, ekki er því að heilsa. Í ár spara allar þessar aðgerðir heilar 6 milljónir. Eftir það eiga þær að spara um 135 milljónir á ári. Það er nú allur ávinningurinn.

Hér er verið að fórna góðu skólastarfi, faglegri stefnumótun, öruggu umhverfi barnanna og rífa upp starfsumhverfi kennara og starfsfólks skólanna til að spara minni peninga á ári en Reykjavíkurborg borgar fyrir malbiksstubbinn sem lagður var út til HR í Öskjuhlíð árið 2011.

Upplýsingar um það, og fleiri tölur sem sýna svart á hvítu hvað nýtur forgangs umfram grunn- og leikskóla í fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar má sjá í þessu skjali hér, sem foreldrar tóku saman og lögðu fram fyrir Jón Gnarr og Oddnýu Sturludóttur á átakafundi fyrir skömmu.

Vandamálið er nefnilega ekki að það séu engir peningar til, heldur að þeir sem ráða fjárhag borgarinnar kunna ekki eða vilja ekki forgangsraða þeim í þágu menntunar barnanna okkar.

En það er ekki nóg með að fólkið sem stýri borginni skilji ekki svona grundvallaratriði, fólkið sem stýrir landinu skilur þau ekki heldur. Sjáið þessa frétt sem birtist í dag: Borgarfulltrúum fjölgað í að minnsta kosti 23.

Ríkistjórnin ætlar að leggja fyrir Alþingi frumvarp sem leiðir til þess að borgarfulltrúum í Reykjavík mun fjölga um fjóra. Á sama tíma og borgin er að skera niður til blóðs í skólunum til að fækka faglegum skólastjórnendum, á að fjölga um fjóra pólitíkusa í yfirstjórn borgarinnar. Hver þeirra hefur 471.064 krónur í strípuð mánaðarlaun, fyrir utan nefndagreiðslur. Þetta mun því hækka launakostnað Reykjavíkurborgar um rúmar 22.6 milljónir á ári og þannig éta upp tæp 17% af sparnaðinum vegna sameininganna í skólunum.

En sem betur fer er til einföld lausn sem gerir Reykjavíkurborg kleift að hæta við öll sameiningaráform næstu þrjú árin OG eiga afgang til að borga fjórum auka borgarfulltrúum laun í eitt ár.

Lausnin er nefnilega augljós þegar maður les þessa frétt hér, sem birtist í dag: Orkuveita Reykjavíkur fær 11,3 milljarða að láni frá Reykjavíkurborg.

Ellefu komma þrjá milljarða. Ellefu þúsund og þrjúhundruð milljónir.

Þessa peninga á Reykjavíkurborg til í sjóði sem ætlað er að redda Orkuveitunni út úr fjárhagsvanda.

Ég er viss um að Orkuveitan myndi þola það að litlum þrjú hundruð milljónum af þessum 11.3 milljörðum yrði veitt út í skólakerfið. Með því yrði á einu br

etti komið í veg fyrir öll sameiningaráformin og upprótið í menntakerfi borgarinnar næstu þrjú árin!

Eða hvað haldið þið? Þrjú hundruð milljónir fyrir grunnskólana og leikskólana, og ellefu þúsund milljónir fyrir Orkuveituna.

Það hljómar eins og sanngjarn díll, ekki satt?

Nýtt ár – ný áskorun

Almennt, InDefence, Kennslan, Stjórnmál 1 Response »

Jan 232011

Fyrir jólin fékk ég spennandi atvinnutilboð sem ég bara gat ekki hafnað. Það sneri tilveru minni eins og ég hafði planað hana næsta árið algerlega á haus og þýðir að ég segi skilið við kennsluna, hætti störfum í Kennarasambandinu, hætti að taka daglegan þátt í starfi InDefence hópsins og færi mig yfir í pólitíkina.

Ég er búinn að eiga rúm tíu góð ár í Seljaskóla, búinn að fá að vinna þar með hreint frábæru fólki í skemmtilegu og jákvæðu umhverfi og ég á eftir að sakna skólans, vinnufélaganna og krakkanna alveg skelfilega. Fyrir félagsmálakarl eins og mig sem þrífst best í mannfjölda og ati er það svolítið skringileg tilhugsun að sitja hugsanlega einn inni á skrifstofu stóran hluta dagsins, með tölvuna sem félagsskap. Ég hef sömuleiðis átt frábært samstarf við það góða fólk sem vinnur að hagsmunamálum kennara hjá FG og KÍ, sem nú verður endir á þar sem ég hætti að kenna.

Sömuleiðis verður skrýtið að skilja við InDefence starfið, sem er búið að stjórna lífi mínu mikið undanfarin tvö ár. Það er búið að vera algerlega frábært að upplifa þá vinnu, með þessum ótrúlega ólíku einstaklingum, í hóp þar sem mismunandi stjórnmálaskoðanir víkja fyrir sameiginlegu markmiði. Ég hefði ekki trúað því fyrirfam að svona vinna gæti virkað á þann hátt sem hún gerir.

Ég er búinn að vera ótrúlega heppinn með öll þessi störf, gengið vel og náð ágætum árangri í þessu öllu saman. Ég er þakklátur fyrir það og vil nota þetta tækifæri til að þakka öllu þessu góða fólki fyrir samstarfið á liðinum árum. Takk öll, fyrir að hjálpa mér að gera mitt besta.

Hjartsláttur þjóðar

Almennt, Austurvöllur, Móótmæli, Stjórnmál No Responses »

Oct 052010

Austurvöllur mánudaginn 4. október 2010. Tvö ár frá mánudeginum 6. október 2008.

Fyrstu merkin um að eitthvað sérstakt væri að gerast í kvöld voru að á leiðinni inn að miðborginni sá ég að það dreif að kuldaklætt fólk hvaðanæva að gangandi og akandi í átt að Austurvelli. Að ganga fyrir hornið á Dómkirkjunni í flasið á þúsundum er upplifun sem ég gleymi aldrei. Fullur Austurvöllur klukkan 20:00. Fullt út í hliðargötur. Allskonar fólk. Börn, unglingar, ellilífeyrisþegar, heilar fjölskyldur saman komnar til að sýna hug sinn.

Fánar í hálfa stöng. Pottar, pönnur, Machintosh dósir. Það er eitthvað sér íslensktvið að mæta með tóma Machintosh dósina frá jólunum til að búa til hávaða á mótmælum. Hvar annarsstaðar sæi maður það í veröldinni?

Skiltin. “Ég á ekki fyrir mat” “Viljið þið ekki fötin mín líka?” “Vér mótmælum öll!” “Flokka út – Fólk inn” “Skítt með skrílinn – Verjum auðvaldið” “ASÍ: Fundarlaun í boði”. Einhvern skorti skiltplass til að segja allt sem segja þurfti, summaði upp í: “MARGT NIÐRANDI”. Sagði allt sem segja þurfti.

Það var súrrealískt að standa í fremstu röð við “skjaldborgina”, álvegginn umhverfis Alþingishúsið, og hlusta á stefnuræðuna í útvarpinu í öðru eyranu og dynjandi tunnusláttinn yfirgnæfandi allt í hinu. Það var eins og þetta væru tveir heimar sem mörgþúsund ljósár bar í milli, annars vegar raunveruleikinn fyrir utan þinghúsið og hins vegar veruleikafirringin inni í því.

Yfir öllu saman gnæfði Jón Sigurðsson á stalli sínum þögull og steinrunninn.

Mér þótti vænt um landa mína í kvöld. Ég fann að ég var hluti af einhverju stærra, að mínar áhyggjur eru allra áhyggjur. Að þótt ég haldi enn sem komið er höfðinu rétt ofan við vatnið þá er vandi þeirra sem hafa misst atvinnuna og eru við það að missa heimili sín, eiga ekki fyrir mat, það er líka minn vandi. Okkar örlög eru samtofin. Við munum vinna okkur upp úr þessu saman, því við erum eitt. Ein þjóð. Ein heild.

Að standa og horfa yfir skjaldborgina á óeirðaklædda lögreglumenn, Alþingishúsið útatað eggjum og málningu, vakti blendnar tilfinningar. Stolt yfir því að þjóðin skuli loks vera vöknuð með látum. Og sorg yfir því að svona sé komið fyrir okkur.

Ég velti því fyrir mér þarna niður frá, hversu heppinn ég var að detta fyrir tilviljun inn í verkefni þar sem ég hef getað gert eitthvað, fengið útrás fyrir þörfina til að breyta einhverju, hafa áhrif á það sem er að gerast í kring um mig. Velti fyrir mér hversu brjálaður ég væri orðinn á þeirri tilfinningu að vera leiksoppur örlaganna, hefði ég ekki haft það tækifæri sem InDefence hefur veitt mér til að leggja mitt lóð á skálarnar.

Ég get ekki setið aðgerðalaus hjá. Og það eru margir sem hugsa þannig núna, fleiri en áður. Ekki sitja kyrr. Gerum eitthvað. Grasrótasamtök geta haft áhrif. Það hefur sýnt sig á þessum tveimur árum. Það er fullt af hópum sem hafa unnið frábært starf. Attac hópurinn, Hagsmunasamtök heimilanna, Raddir fólksins, fleiri og fleiri.

Við getum öll haft áhrif. Finnið vettvang, veljið verkefni og út á akurinn! Ef við erum ekki tilbúin að berjast fyrir okkur sjálf þá mun enginn gera það fyrir okkur. Það kostar vinnu, svita, svefnleysi og tár, en það getur skilað árangri. Það er þess virði.

Þetta er búið að vera ótrúlegt kvöld. Einn maður á Austurvelli bar af öðrum. Geir Jón Þórisson gekk milli fólks, brosti, tók í hendur, spjallaði, gerði sér far um að tengjast náunganum. Hann á heiður skilinn. Sýndi hvað það þýðir að vera lögreglumaður.

Klukkan sígur í miðnætti. Enn drynur taktfastur slátturinn við Alþingishúsið inn í nóttina. Eins og hjartsláttur þjóðar.

Auknar tekjur = auknir skattar

Almennt, Stjórnmál No Responses »

Feb 152010

Á næsta ári gerir Norræna velferðarstjórnin “aðeins” ráð fyrir 8 milljörðum í auknum tekjum ríkissjóðs. Þetta hljómar afskaplega áferðarfallegt svona á pólitíkusamáli. Ef við þýðum þessi ummæli Jóhönnu á mannamál hins vegar þá komumst við að því hvað þetta þýðir í raunveruleikanum.

“Aukna tekjur” eða “nýjar tekjur” ríkissjóðs þýðir aðeins eitt. Hærri skattar eða nýjir skattar. Ríkissjóður aflar tekna með skattheimtu. Ef ríkissjóður fær auknar tekjur þýðir það að einhver er að borga ríkissjóði þær tekjur í formi skatta. Svo einfalt er það.

Í umræðunni um fjármál og efnahagslíf undanfarin tvö ár þar sem upphæðirnar sem um ræðir eru gríðarlegar hvert sem litið er, er ekki skrýtið að töluskilningur fólks hafi almennt skekkst. Þegar talað er um t.d. 100 milljarða liggur við að fólk hvái: “Er það mikið eða lítið?” Því virðast 8 milljarðar kannski við fyrstu sýn vera dropi í haf ríkisfjármálanna.

En 8 milljarðar eru 8 þúsund milljónir. Það eru engir smápeningar. Sérstaklega ekki þegar ríkið ætlar sér að veiða þessar 8 þúsund milljónir upp úr vasa venjulegs fólks í landinu, ofan á allt sem á undan er gengið.

Íslendingar eru um 319 þúsund manns. 8 þúsund milljónir gera því rúmlega 25.000 krónur á hvern einasta Íslending. Það eru 100 þúsund krónur á ári fyrir venjulega fjögurra manna fjölskyldu. Aftur, það virðist kannski ekki mikið við fyrstu sýn, því hversu mikils virði er 100.000 kall í dag?

100 þúsund krónur á ári eru tæplega ein mánaðarlaun fyrir fólk sem dregur fram lífið á lægstu laununum.

100 þúsund krónur á ári jafngilda greiðslum fyrir skólamáltíðir beggja barnanna á heimilinu allt skólaárið.

100 þúsund krónur á ári kaupa tæplega 7 matarkörfur í ódýrustu matvöruverslun landsins skv. verðkönnun ASÍ.

100 þúsund krónur á ári kaupa um það bil tíu bensínáfyllingar fyrir venjulegan fjölskyldubíl.

100 þúsund krónur á ári kaupa notaðar skólabækur og ritföng fyrir unglinginn á heimlinu á ódýrasta skiptimarkaði landsins fyrir u.þ.b tvö framhaldsskóláár.

Og svo mætti lengi telja. Þetta er Ísland í dag. Íslenskar fjölskyldur finna sannarlega fyrir því þegar 100 þúsund krónur eru teknar úr veskinu þeirra á einu ári. Það gleymist allt of oft þegar ríkisstjórnin ákveður að hækka skatta að þessir peningar koma úr vösum fólks.

Þetta er í raun mjög einföld afleiðsla, “elementary, my dear Dr. Watson”, eins og maðurinn sagði:

Auknir skattar lækka ráðstöfunartekjur fólks og skerða afkomu fyrirtækja.

-> fólk með lægri ráðstöfunartekjur þarf að oftar (og gjarnan á sársaukafyllri hátt) að velja og hafna í hvað það notar peningana sem koma upp úr launaumslaginu

-> fólk eyðir minni peningum því það hefur minni peninga milli handanna. Fólk neyðist til að minnka einkaneysluna því að skuldirnar og lánin lækka ekki.

-> minni peningar flæða út í atvinnulífið og efnahagslífið

-> Afkoma fyrirtækja skaðast vegna þess að færri kaupa vöru og þjónustu og fyrir minni peninga.

-> Fyrirtæki með skerta afkomu geta ekki haldið úti sömu starfsemi og áður. Skert afkoma = skert starfsemi

-> Launakostnaður fyrirtækja er oftast hár kostnaðarliður. Uppsagnir koma til hjá mörgum þeirra einfaldlega vegna þess að það er eina leiðin til að halda fyrirtækinu lifandi í núverandi efnahagsástandi og skattheimtustefnu.

-> Aukið atvinnuleysi verður til þess að fleiri hafa minna á milli handanna.

Þessi vítahringur er grafalvarlegur. Núverandi ríkisstjórn virðist halda að með aukinni skattheimtu skapist verðmæti. Það er einfaldlega ekki þannig. Því er líka stundum haldið fram að þetta sé í lagi því þetta séu skattar á fyrirtæki en ekki almenning. En það er bara ekki svo einfalt. Auknir skattar á fyrirtæki skerða afkomu þeirra einnig sem leiðir til aukins atvinnuleysis og hægari hagvaxtar. Almenningur borgar alltaf fyrir aukna skatta á endanum, annað hvort úr eigin vasa, vegna atvinnuleysis, vegna verðhækkana á vörum og þjónustu og svo framvegis.

Það versta við þetta allt er þetta hér: Réttlætingin fyrir því að hækka skatta á almenning og atvinnulífið er gjarnan sú að á Norðurlöndunum, sem þessi ríkisstjórn lítur mikið til og kennir sig við, er rekið velferðarsamfélag sem er fjármagnað með hærri skattprósentu en gerist á Íslandi. Þess vegna, segir ríkisstjórnin, hljótum við líka að geta hækkað skatta nokkuð og fengið velferðarsamfélag í staðinn, eins og þar.

En þar lýkur samanburðinum hentuglega. Í þessari samlíkingu er aldrei minnst á þá staðreynd að í norrænu velferðarsamfélögunum fá skattgreiðendur miklu, miklu meiri og betri þjónustu frá ríknu fyrir skattpeningnana sína heldur en Íslendingar. Þar tíðkast margs konar styrkir og þjónusta sem Íslendinga getur aðeins dreymt um, og það ekki aðeins vegna hrunsins heldur hefur það verið þannig lengi. Þar er hefð fyrir hárri skattprósentu og háu endurgjaldi í formi þjónustu til borgaranna.

Þegar skattar eru hækkaðir á Íslandi í dag fara þeir í að greiða niður vaxtagjöld ríkissjóðs vegna erlendra lána, sem sagt beint út úr landinu. Þeir fara í að stoppa upp í fjárlagagat ríkissjóðs. Eini staðurinn sem þeir fara ekki er út til borgaranna aftur.

Á Íslandi er nefnilega verið að skera harkalega niður þjónustu ríkisins við borgarana, t.d. í heilbrigðismálum og menntamálum, og hækka skatta á sama tíma. Meiri skattar, minni þjónusta.

Nú er komið nóg. Í alvöru, það er komið nóg. Heimilin í þessu landi þola ekki meira. Við höfum ekki meira að gefa ríkinu. Því miður, en það er bara þannig. Ef þetta heldur áfram þá er bara eitt skref eftir fyrir ótrúlega marga Íslendinga. Að pakka saman og flýja. Flytja til norrænu velferðarríkjanna, þar sem fólk á von um atvinnu, hærri laun en hér þrátt fyrir hærri skattprósentu og alvöru þjónustu frá ríkinu út á þá skattprósentu. Fólk mun fara. Það gerðist í Færeyjum og það er byrjað að gerast á Íslandi.

Skattahækkanir eru öruggasta leiðin til að hægja á endurreisninni. Ekki meir, í guðana bænum ekki meir.